Romeyn in Haarlems Dagblad

Romeyn in Haarlems Dagblad

Onderstaand artikel is uit het Haarlems Dagblad van woensdag 29 juli 2015.

Romeyn is thuis!

In een tropische Hoofdwacht is op zaterdag 4 juli de thuiskomst van de gerestaureerde kaart van Romeyn de Hooghe gevierd. Op onderstaande foto van links naar rechts: Frans Willem Lantink, Marjorie Vroom, restauratoren Francien van Daalen en Antje Penz, lijstenmaker Guy SaintHill, Alexander de Bruin van het NHA en Martin van Bleek.

Klik hier voor de foto's van Maarten van Wamel van de onthulling van de gerestaureerde kaart van Romeyn de Hooghe.

Update 30 juni


Vanaf zaterdagmiddag 4 juli om 13.00u. is iedereen van harte welkom om te komen kijken naar de gerestaureerde kaart van Romeyn de Hooghe.
De openingstijden van de Hoofdwacht zijn tot en met de maand augustus woensdag- , donderdag- , vrijdag- , zaterdag- en zondagmiddag van 13.00u. tot 17.00u. In september weer op de gebruikelijke vrijdag-, zaterdag- en zondagmiddag.

Update mei 2015

Sinds de berichten op de website en in de Nieuwsbrief van februari dit jaar is er veel en tegelijk ook weinig gebeurd. Veel, omdat wij meer hebben geleerd op het gebied van technieken van papierrestauratie en weinig, omdat in die tijd een groot deel van het werk aan de kaart heeft stilgelegen.

Wat was er aan de hand? Vooralsnog gingen wij ervan uit dat een 'nieuw' stuk – het originele reservedeel, dat ons zo genereus werd aangeboden door het NHA – het meest versleten deel probleemloos zou kunnen vervangen. De restauratrice opperde hierop een aantal bezwaren. Het stuk was inderdaad in het archief perfect bewaard, maar eenmaal in de kaart overgebracht zou het een geheel eigen verouderingsproces ondergaan. We liepen daarmee de kans dat er binnen afzienbare tijd opnieuw een verschil met het geheel van de kaart te zien zou zijn. Ook het afstemmen van de tint van dit deel op de rest van de kaart is een delicaat proces, dat een behandeling in zeer kleine stappen vereist. Wat dus veel tijd en geld zou vergen. Bovendien had het nieuwe deel andere afmetingen dan het te vervangen deel. Papier zet namelijk uit of krimpt afhankelijk van de klimatologische omstandigheden waarin het papier zich bevindt.

Een andere mogelijkheid, meenden wij, zou kunnen zijn de slechtste delen dubbel te verstevigen met Japans papier, zodat de gehele kaart in zijn oorspronkelijke vorm zou blijven. Waarbij wij voor lief zouden nemen dat er nu eenmaal gaatjes en ontbrekende lijntjes waren. Helaas was ook dit niet mogelijk, aangezien de gehele structuur van de kaart te zwak bleek te zijn. In het verleden was de kaart al een aantal keren hersteld en verstevigd. Voor de huidige restauratie zijn die herstellingen en verstevigingen verwijderd. Hierbij bleek dat de structuur van de gehele kaart niet sterk genoeg was om zonder aanvullende maatregelen weer opgespannen te worden op het raamwerk van de lijst.

Al met al is dit een periode van afwegen van mogelijkheden en inwinnen van adviezen geweest. Het bestuur heeft echter kort geleden de aanvullende kosten om de kaart zodanig te restaureren en verstevigen goedgekeurd met de garantie dat hij voor lange tijd weer probleemloos in de Hoofdwacht kan hangen. Daarom moeten wij ons erbij neerleggen dat het nog zeker acht weken duurt alvorens het zo ver is. Maar daar zullen we dan ook een feestelijke gebeurtenis van maken! Wordt dus (weer) vervolgd...

Marjorie Vroom en Martin van Bleek

 

 

Update:januari 2015

Op 12 december 2014 heeft er opnieuw een bezoek aan het atelier plaatsgevonden. Dit was nodig omdat er na het verwijderen van de textieldrager een groot aantal problemen zichtbaar was geworden. Zo bleek, dat er in het verleden nogal wat herstelwerkzaamheden hebben plaatsgevonden. Die waren van buitenaf niet zichtbaar, want er was een dikke laag papier overheen geplakt. Maar toen die eraf was gehaald, bleek dat er meer gaten en dunne plekken waren dan aanvankelijk gedacht. Er moest dus in de eerste plaats een beslissing worden genomen of deze beschadigingen provisorisch of technisch goed moesten worden hersteld. Verder moest er worden beoordeeld of wij ons na schoonmaken konden verenigen met de kleur. Je kunt in principe zo ver met behandelen gaan, dat het lijkt of de kaart vorige week gedrukt is. Verder was er nog het probleem van het glas. Zoals al eerder gemeld, het oorspronkelijke glas was 8 mm. dik en ons werd duidelijk dat het onverantwoord zou zijn dit vanwege het gewicht opnieuw te gebruiken. Over de kwaliteit van de lijst was al in een eerder stadium verklaard, dat die nog goed bruikbaar is.

Oplossingen
Van de drie beslissingen die moesten worden genomen, was die van de kleur het eenvoudigst te nemen. Met uitzondering van de afbeeldingen aan de linkerkant van het Prinsenhof en het gezicht op de stad, ziet het totaalbeeld er na de schoonmaakbeurt al heel wat frisser uit. Met de afspraak deze nog steeds wat geliger delen een extra behandeling te geven, waren we tevreden.
Dan het glas. Hiervoor waren twee opties. De ene is UV-werend glas, niet ontspiegeld, en de andere het zgn. art glass, dat niet alleen UV-werend en ontspiegeld is, maar bovendien ook gelaagd. Dat wil zeggen, dat er bij een ongelukje geen beschadiging aan de prent kan optreden. Het prijsverschil was redelijk aanvaardbaar en aangezien er in de hal van de Hoofdwacht best veel dag- en zonlicht valt en de kaart door veel bezoekers van dichtbij wordt bekeken, hebben wij voor deze laatste optie gekozen.

Het grootste probleem
Bleef over wat te doen met de grote beschadigingen aan enkele prenten. Provisorisch herstellen is uiteraard goedkoper, maar moreel en technisch achten wij dit niet verantwoord. Immers, deze restauratieklus is niet iets dat je over een paar jaar weer zou willen doen. Bovendien heeft de Historische Vereniging Haerlem zeker ook de opdracht dit kostbare bezit zo goed mogelijk voor latere generaties te bewaren. Maar goed herstellen zou ongeveer 60 restauratie-uren meer kosten. En hoewel de crowd funding aardig wat geld heeft opgeleverd, over zo veel extra kosten moesten we toch wel erg diep nadenken.
Uit onverwachte hoek kwam een fantastische oplossing. Het Noord-Hollands Archief bleek over een aantal reservebladen van de kaart uit de tijd zelf te beschikken. Directeur Lieuwe Zoodsma bood op de feestelijke Drie Koningen-bijeenkomst van het bestuur aan om een aantal bladen uit deze reservecollectie om te ruilen en in bruikleen af te staan ter vervanging van de meest beschadigde delen. Op deze manier zullen de extra restauratiekosten aanzienlijk worden beperkt.

Ethische overwegingen
Het aanbod brengt echter ook een aantal discussies met zich mee: kun je een blad van een 17de-eeuwse kaart zomaar vervangen en is dit vanuit restauratie-ethisch oogpunt te verantwoorden? Het bestuur en zijn adviseurs hebben zich over deze vraagstukken gebogen en zijn tot een unaniem besluit gekomen.
Het vervangen van een blad uit de kaart door een reserveblad is geen onlogische oplossing. Het bestaande blad linksboven in de stadsplattegrond blijkt na het uit elkaar halen, schoonmaken en oplichten van de kaart, in het verleden al zodanig te zijn beschadigd en gerepareerd dat restauratie een zeer grote inspanning zou vergen. Ook zou dan de gehele tekening niet worden geretoucheerd: weg is weg. Uiteraard was restauratie wel de eerste optie voorafgaande aan het aanbod van het vervangende blad. Het vervangende blad is echter in dezelfde tijd gedrukt als de kaart zelf, is eigenlijk een reserve- of overdruk. Er wordt dus materiaal uit dezelfde tijd toegevoegd van de hand van de maker zelf. Ook is het gehele restauratieproces vanaf het vervoer van de kaart, de demontage, en het reinigen nauwgezet gedocumenteerd. Het vervangende blad verdwijnt niet, maar wordt in het archief opgeborgen, inclusief de gehele verantwoording. Het gaat dus zeker niet om ‘zomaar vervangen’, maar om een weloverwogen, goed gedocumenteerde actie. Het is ook een omkeerbare actie, want de kaart kan ook weer uit elkaar worden gehaald, waarbij het ‘nieuwe’ vel alsnog zou kunnen worden vervangen door het originele deel.
 
Publieksfunctie
Een belangrijke overweging bij de definitieve keuze is dat de kaart niet alleen een belangrijk bezit van de Vereniging is, maar dat de kaart ook een belangrijke publieksfunctie heeft binnen de Vereniging en zijn bezoekers. Iedereen die de Hoofdwacht betreedt, wordt met de kaart geconfronteerd, loopt erop af en bestudeert deze. Reden waarom witte vlekken in de plattegrond ook niet in het belang van de publieke beleving zijn. De kaart wordt juist gerestaureerd opdat vele generaties toekomstige Haerlem-leden de kaart zullen kunnen blijven bekijken en bewonderen!
Is de actie uniek? Nee, ook niet, want een vergelijkbare handeling is uitgevoerd bij de kaart van het Historisch Museum met bladen uit dezelfde overdrukcollectie van het NHA.
Mag je alles met een dergelijke overdruk doen, omdat hij toch al dubbel was? Ook niet, want het gaat hierbij toch om oorspronkelijk 17de-eeuws materiaal. Een stuk eraf snijden of iets dergelijks past zeker niet in de restauratie-ethiek.

Ruilen is dus niet altijd huilen
Naar aanleiding van alle bovengenoemde afwegingen heeft het Algemeen Bestuur in vergadering besloten op het aanbod van het NHA in te gaan en een vervangende overdruk van het slechtste gedeelte van de kaart in de kaart te laten zetten en het originele deel op te laten bergen in NHA, inclusief bijbehorende documentatie. Hierbij mag er niet aan de overdruk worden gesneden, zodat de actie uiteindelijk geheel reversibel is. Wel zal het nieuwe deel moeten worden bijgekleurd naar de kleur van de kaart. Eventueel optredend kleurverschil in de toekomst wordt dan wel geaccepteerd. Immers, na restauratie zal onze kaart weliswaar een meer gelijkmatige ‘kleurtoon’ hebben, maar zal zeker niet geheel egaal zijn of als nieuw lijken. Het is en blijft immers een 17de-eeuwse kaart! Het toepassen van de duurste variant glas (UV-werend) zal zeker ook helpen een snelle verkleuring tegen te gaan en bovendien is de hal van de Hoofdwacht tamelijk schaduwrijk.
Hopelijk zal onze kaart voor de zomer weer te bewonderen zijn in de Hoofdwacht!

Marjorie Vroom
Martin van Bleek



Update: december 2014 

Veel trouwe bezoekers van de Hoofdwacht zijn de laatste tijd geschrokken binnengekomen: wat is het hier kaal! De kaart van Romeyn de Hooghe is er niet meer... Wees gerust, de kaart is veilig in het atelier van Francien van Daalen aangekomen en is in deskundige handen. Zie het verslag van het transport op de website (onder Info/Nieuws).


Wat is er nu gebeurd?

Inmiddels is de kaart uit de lijst gelicht, hetgeen een zware klus was: het glas was maar liefst 8 mm. dik. Dat is echt niet nodig, dus er zal een beslissing over nieuw glas moeten worden genomen. Dat is beter voor de kaart, dan komt ie ook niet meer tegen het glas aan te zitten. De lijst zelf is nog steeds bruikbaar en hoeft niet te worden vervangen. Gelukkig sprongen er bij het uitlichten geen beestjes uit. Maar die hebben er wel ingezeten, er is vraat van zilvervisjes te zien.
Ook is het textiel waarop de kaart geplakt was ervan afgehaald. Dat was best lastig, want er bleek ontzettend veel lijm te zijn gebruikt. In die lijm werd veel stof en haren aangetroffen. Misschien zou een forensisch onderzoeker daar wel van smullen!

Hoe verder?

De 99 (!) stukken papier laten nu scheuren, beschadigingen, ontbrekende delen, oude reparaties en verkleuringen zien. Die moeten worden aangepakt. 



Update: zaterdag 11 oktober 2014, veiling in het Noord-Hollands Archief

Om de restauratie te kunnen bekostigen is een groot aantal acties gevoerd. Er zijn (met succes) sponsoren benaderd, veel individuele leden hebben bijgedragen, waarvan sommige zelfs op een heel bijzondere manier, het gastvrouwen en -herenteam heeft bezoekers aan de Hoofdwacht met nadruk gewezen op de geldkist waardoor de opbrengst dubbel zo hoog is als in andere jaren, er zijn in de stad Kenau-postzegels verkocht, en tenslotte is er op zaterdag 11 oktober in het Noord-Hollands Archief een boekenmarkt annex -veiling gehouden. Na het vrolijke slot dat de Dronkemansopera de aanwezigen bood, kon 'notaris' Lieuwe Zoodsma meedelen dat de opbrengst van die dag 1503 euro was. Een prachtig resultaat!

 Bekijk de foto's...

 

Het is zo ver!!

Op maandagmorgen 29 september 2014 kwamen vier stoere mannen van Boudesteijn Verhuizers naar de Hoofdwacht om de kaart van Romeyn klaar te maken voor transport naar het atelier van Francien van Daalen. Voorzichtig werd de kaart van de muur getild en buiten in een schilderijkist gelegd. Als een baby – in zachte dekens gewikkeld –  droegen de mannen hem voorzichtig naar de vrachtwagen. En na anderhalf uur spanning kwam het verlossende bericht van het atelier: de kaart is in prima staat aangekomen. Pas als de kaart uit de lijst is gehaald, kunnen we horen wat er allemaal moet worden gedaan om hem weer in volle luister terug te krijgen. We houden u natuurlijk op de hoogte.

 

 

 

Op zoek naar kleding voor Haarlem Gekleed
Middeleeuwse metseltekens in Haarlem