13 juli 2015 De Val van Haarlem

Ditmaal waren de leden uitgenodigd om in de molen De Adriaan Dr. Erik Swart te horen vertellen over de beginfase van de Opstand in de Nederlanden tegen het bewind van Koning Philips II. Het Beleg van Haarlem krijgt in de geschiedschrijving minder aandacht dan de volgende beleggingen van Alkmaar en Leiden, maar er is voldoende reden de capitulatie van Haarlem enige herwaardering te geven. 

De 80-jarige Oorlog moet vooral gezien worden als een binnenlandse oorlog, de Koning afzetten was niet het doel. Toen landvoogdes Margaretha van Parma de onrust in de Nederlanden niet meer kon beheersen, werd de hertog van Alva als nieuwe landvoogd aangesteld. Zijn opdracht was het gezag te herstellen en hij dacht dat met zijn geoefende leger snel voor elkaar te krijgen. Toen zijn leger echter bij Heiligerlee werd verslagen, begon een oorlog die 80 jaar zou duren. 

Zijn zoon Don Fadrique de Toledo trok vanuit Brussel op naar het Noorden en vernietigde op die tocht de steden Mechelen en Zutphen. Dat ook Haarlem in de plannen was opgenomen, was duidelijk: Haarlem ligt strategisch precies tussen het Noorden en het Zuiden. De stad stond bovendien bekend als een zwakke stad, dus er werd van uitgegaan, dat de inname snel gerealiseerd zou worden.  

Dat is nogal tegengevallen. Niet alleen Willem van Oranje had een financieel probleem waardoor hij zijn leger moest inkrimpen, ook de Spanjaarden hadden grote moeite de soldij van de soldaten te betalen. Een snelle inname zou een uitkomst zijn geweest, want als je een stad hebt ingenomen, kun je plunderen. Zo lang dat niet gebeurt, blijven de kosten oplopen, want hoe voed je zo'n groot garnizoen?  De winter van 1572-'73 was uitzonderlijk koud, er braken ziektes uit. Bovendien kreeg men ook te maken met desertie. De uitputtingsslag die het Beleg van Haarlem was, wordt  beschreven in het Haerlem Jaarboek 2010 (Brieven aan een Spaanse kapitein, door Barbara Kooij).
Het is best verwonderlijk dat een zwakke stad als Haarlem de tegenstand zo lang heeft volgehouden. 

En in die tussentijd kon Alkmaar zich goed voorbereiden op de komst van de Spanjaarden. Toen het uitgeputte leger daar aankwam en er opnieuw een winter voor de deur stond, heeft het zelfs te maken gehad met soldaten die weigerden de barricades te bestormen, omdat ze er niet voor werden betaald. Waarom wij op school nog altijd leren dat bij Alkmaar de victorie begon, is eigenlijk een raadsel ....

Na deze troostende woorden, konden we ons op de smaak van 1573 werpen. Claudia Vandepoel, culinair historisch onderzoekster schotelde ons tarwebroot, carpie van vijsche, witte toert, Spaensche hutspot, kruidkoeck en een glaasje verwarmende Ypocras voor. Dat de aanwezigen na deze avond waarschijnlijk allemaal door en doornat zijn thuisgekomen, zal niemand achteraf betreuren. Vooral niet als we ons de lof die Samuel Ampzing ons Haarlemmers voor de betoonde moed heeft toegedicht, nog eens in herinnering brengen: 

Gy hebt den Spaenschen arm voor uwe stad gebroken,
O vrome Bataviers! en sijnen trotz gewroken,
En 't gantsche Vaderland een seker heyl bereyd.
Die krone komt u toe voor uwe dapperheyd!


Marjorie Vroom.

Haarlem kleur, spel en doe-boek
Romeyn is thuis!