10 jaar werkgroep Jonge Muggen

Toen de Vereniging Haerlem in 2001 het 100-jarig bestaan vierde, werden er ook enkele feestelijke activiteiten voor kinderen georganiseerd. Deze activiteiten werden goed bezocht, waarmee de kiem werd gelegd voor een nieuwe werkgroep voor de jeugd. De initiatiefnemers realiseerden zich, dat een goede structurele basis essentieel is, d.w.z. er moest contact met scholen worden gezocht. David Beekhuis, Ronald van Eden en Bernadette van Beijeren hebben toen samen met de leerkrachten van groep 6 van de Bos en Vaartschool een educatief programma opgesteld, dat aansloot bij het lesprogramma. Het zou de volgende onderwerpen bevatten: de boekdrukkunst, de tachtigjarige oorlog, de Tweede Wereldoorlog, Haarlem en de sport en de Bavo. In juni 2003 werd Marjorie Vroom benoemd als verantwoordelijk bestuurslid.

Niet alleen door de samenwerking die toen werd opgebouwd met andere Haarlemse erfgoedinstellingen, ook door de medewerking van enkele bekende Haarlemmers, werd dit eerste jaar een succes. Onze activiteiten op het educatieve vlak bleven niet onopgemerkt en al snel volgden meer scholen. Voor elk van hen zetten wij een speciaal programma op.

Maar de grootste voortgang werd geboekt toen de Vereniging Haerlem partner werd van de Haarlemse Erfgoedcoalitie. Deze coalitie was voornemens een educatief programma op te zetten, waaraan zo veel mogelijk erfgoedinstellingen zouden deelnemen. Het nieuwe daaraan was dat het een schoolbreed programma voor de basisschool zou moeten worden met één gemeenschappelijk thema. Dat is het project 'Wie wat bewaart, heeft wat! geworden. Negen instellingen stelden samen een programma op, met daarin voor elke groep een speciaal op de leeftijd afgestemd lespakket. Dit project is in 2008 van start gegaan en is nog steeds succesvol.

De samenwerking in de coalitie beviel zo goed, dat men na de afronding van dit project besloot een educatief programma voor de iets oudere jeugd op te zetten. Begin 2013 is de app StAPPen in de stad gepresenteerd. Met behulp van deze app kunnen kinderen met een smartphone drie Haarlemse legenden op waarheid toetsen. Al lopende door de stad leren ze er niet alleen de weg in kennen, maar maken ze ook kennis met de rijke historie.

De werkgroep Jeugd heeft zich inmiddels de werkgroep Jonge Muggen genoemd. Zij houdt zich niet alleen bezig met bovengenoemde projecten, maar is ook betrokken bij allerlei andere activiteiten. Zoals de Open Monumenten Klassendag, de viering van de Haarlemse stadsrechten, de KinderUniversiteit, speurtochten, workshops en speciale stadswandelingen. Voor de oudste leerlingen van het voorgezet onderwijs heeft de Vereniging Haerlem de Grote Haerlem Mug-prijs ingesteld. Eindexamenkandidaten die een kwalitatief goed profielwerkstuk met als basis geschiedenis hebben geschreven, kunnen meedingen voor deze prijs. Uiteraard heeft de werkgroep ook hiervan de uitvoerende organisatie in handen.

De bezetting van de werkgroep is in de loop der jaren gegroeid naar zeven personen, waarbij niet onvermeld mag worden dat ons lid van het eerste uur Ronald van Eden nog altijd bij de werkgroep betrokken is en graag vertelt over de verzamelingen in de schatkist in de Tademakamer of de bijzonderheden van de zolder in de Hoofdwacht. Met vertrouwen gaan we op naar de volgende 10 jaar!

Marjorie Vroom

 

 

 

 

Verslagen en foto's Jonge Muggen


September 2011 - Open Monumentendagen met jongeren

De Open Monumentendagen van 2011 worden gekenmerkt door een nieuw initiatief in Haarlem: het betrekken van jongeren bij monumenten. Niet alleen werd op vrijdag 9 september voor het eerst de Open Monumenten Klassendag gehouden, op de Monumentendagen zelf was bij de Vereniging Haerlem een leerling van het voortgezet onderwijs actief.

Door medewerking van de Bavo, het Noord-Hollands Archief, de Bibliotheek, Teylers Museum en de Vereniging Haerlem zijn er in Haarlem meer dan 300 leerlingen van vier basisscholen in aanraking gekomen met monumenten. De leerlingen kregen van tevoren in de klas een les (met dvd) over het begrip monument en tijdens het bezoek konden zij aan de hand van een Monumentenkijker – een soort vragenlijst – de bijzonderheden van het monument bekijken en vragen stellen. Na afloop van het bezoek volgt in de klas een creatieve afronding. Op vrijdag kwamen 15 leerlingen van de groepen 7 en 8 van de Molenwiek naar de Hoofdwacht. Het bezoek verliep erg plezierig en de leerlingen toonden zich geïnteresseerd. Het valt te hopen dat dit voorbeeld volgend jaar door meer Haarlemse basisscholen wordt gevolgd.

De landelijke stichting Open Monumentendagen tracht op allerlei manieren jongeren te betrekken bij monumenten. En terecht, jongeren zijn immers degenen die onze zorg voor monumenten straks moeten overnemen. Zo is in Amsterdam ervaring opgedaan met de inschakeling van een jongerengids tijdens de Open Monumentendagen. Dit sprak onze werkgroep aan en wij vonden Carl van Roon, leerling 4gym van het Sancta Maria, bereid als eerste jongerengids in Haarlem aan te treden. Hij was voorbereid om m.n. jongeren de Hoofdwacht ‘in te lokken’. Maar ook ouderen lieten zich graag door hem rondleiden. Hij heeft zich met grote inzet en enthousiasme van zijn taak gekweten, vele bezoekers hebben genoten van zijn uitleg van cachot en geldkist. Hierbij snijdt het mes nu eens echt aan twee kanten: hij kan de bij de vereniging doorgebrachte uren verrekenen met de Maatschappelijke Stageverplichting en wij hebben een fantastische hulp gehad bij de ontvangst van de grote stroom bezoekers – er werden er bijna 2700 geteld! - tijdens deze dagen.

 

 

Fokker, de Vogelman, workshops in de Fokker-week 2011

Daar heb je Fokker, wat een man! Hij vloog met zijn Spin zo maar drie rondjes rond de Grote Kerk. Dat is nu 100 jaar geleden en daarom viert Haarlem een hele week feest. De werkgroep Jonge Muggen wilde aanhaken aan alle festiviteiten en zette met hulp van Caroline van den Bemt een heuse workshop voor kinderen op. Wat een belangstelling kregen we! Aan de eerste workshop namen 16 en aan de tweede liefst 18 kinderen deel. Dat had zelfs nog meer kunnen zijn, maar we zaten met dit aantal echt vol.

In de Tadema Kamer werd het warmer en warmer, en dat ondanks de herfstige weersomstandigheden van zaterdag 27 augustus. Na de introductie van Annelies Homburg, die ons vertelde dat Icarus heel lang geleden al had willen vliegen, zong Paul Marselje – zich zelf begeleidend op gitaar - het Fokker-lied ( *zie de volledige tekst hieronder). En toen ging iedereen, want ook de begeleidende ouders konden zich niet bedwingen, aan de slag om een prachtige vogelman te maken.

Het was de bedoeling dat de kinderen de vliegkunst van hun vogelman zouden testen vanaf het balkon van de Hoofdwacht. Maar dat kon helaas niet doorgaan vanwege de overvloedige regen. Dus werden de kunstwerkjes van de trap in de hal afgegooid en dat was wel zo mooi. Na afloop van de workshop trokken we naar de Bavo, en konden we zien hoe de echte Spin eruit zag. Het feit dat Antonie een fiets kreeg voor zijn dappere prestatie, vonden de kinderen onbegrijpelijk. De burgemeester had hem eigenlijk een vliegtuig moeten geven.

Deze eerste intensieve samenwerking tussen de werkgroep Jonge Muggen en de werkgroep Lezingen & Excursies is geslaagd te noemen. Gezien de vele positieve reacties van ouders en grootouders, zijn wij niet de enigen die er zo over denken. Zelfs enige tijd later kwam er nog een jongen de Hoofdwacht binnen om zijn vader de trap te laten zien! Marjorie Vroom

*
DAAR HEB JE FOKKER

Tekst en muziek: Bert Bouquet, Vincent Lamers, MZK 1995 (Haarlem 750 jaar stadsrechten) en Paul Marselje

Refrein:
Hé kijk uit, daar heb je Fokker
Hij is met zijn helse machine aan het werk
Hé kijk uit, daar heb je  Fokker,
Hij vliegt met zijn Spin
Drie rondjes rond de Grote Kerk

1. Hij was niet de slimste van de klas:
Een rapport vol met drieën en met vieren.
Hij was de leraar vaak tot last,
Want hij zat de hele dag te klieren.
Hij speelde veel liever met zijn zelfgemaakt trein,
Of met de modellen van zijn vliegmachien
Hij droomde heel vaak
Dat hij een vliegenier zou zijn
Dan vloog hij van de aarde naar de maan misschien.

Refrein

2. In de Duitsland kreeg hij later les
Hoe je auto’s  goed moest repareren.
Maar dat werd geen groot succes,
Want ze hadden hem daar niks te leren.
De leraar riep heel boos:
Heb jij je huiswerk niet gedaan?
Hij is toen weer naar een andere school gegaan.
Hij droomde veel liever
Dat hij vliegenier zou zijn,
Dan vloog hij van de aarde naar de maan misschien.

Refrein

3. Hij maakte toen zijn  eerste vlucht
In ’t vliegtuig van zijn jongensdromen.
Hij bleef heel even in de lucht,
En vloog toen in twee grote bomen.
Maar hij ging door en kreeg het vliegtuig in de hand:
Hij vloog als eerste vlieger – op zijn kop!
En stond daardoor in de Haarlemmer Courant:
Fokker vliegt rond de kerk, dus pas goed op!

Refrein

 

 

Erfgoedproject in combinatie met BIK-kunstenaar

Leerlingen van basisschool De Klipper locatie Sluiswijk uit IJmuiden doen deze maand een schoolbreed erfgoedproject, aangevuld met kunstzinnige activiteiten onder leiding van een BIK-kunstenaar. De school koos voor cultureel erfgoed, omdat uit de nulmeting in de ICC-cursus bleek dat hier (te) weinig mee werd gedaan. Tijdens een ‘speeddate’ middag in de ICC-opleiding maakten ze vorig jaar kennis met het project ‘Wie wat bewaart, heeft wat’.

‘Wie wat bewaart, heeft wat!’
Dit project is gemaakt door een samenwerkingsverband van negen Haarlemse erfgoedinstellingen onder de naam Erfgoededucatie Haarlem: Frans Hals Museum, Teylers Museum, Archeologisch Museum, historische vereniging ‘Haerlem’, Grote of Sint Bavokerk, Stadsbibliotheek Haarlem en Omstreken, Historisch Museum Haarlem, Noord-Hollands Archief en ‘t Dolhuys. Het doel van het project is leerlingen kennis te laten maken met de erfgoedinstellingen van Haarlem, interesse op te wekken voor het verleden en hen bewust te maken van het belang van bewaren. Alle klassen doen een voorbereidende les op school, bezoeken dan een erfgoedinstelling en sluiten af met een gezamenlijke eindpresentatie.

‘De ouders en kinderen hebben enthousiast gereageerd op de excursies. Het bezoek aan de Bavokerk en de Hoofdwacht van groep vier was fantastisch. De kleuters hebben hun ogen uitgekeken in het Teylers Museum en kwamen eigenlijk tijd tekort. In het Historisch Museum waren bevlogen vrijwilligers aan het woord.’ aldus de ICC-ers.

Begeleidende beeldende activiteiten
Op initiatief van de beide ICC-ers van de school, Dineke Sanders en Sacha Kurvink, is bewust gekozen om hierbij samen te werken met een BIK-kunstenaar. Dineke: ‘We zijn op de BIK-site op zoek gegaan naar een beeldend kunstenaar met passende projecten. We vonden een kunstenares uit Groningen: Gea Koopman. Zij bedacht voor elke klas activiteiten die bij het subthema pasten. Zij kwam met originele ideeën en heeft actief meegedacht. De kinderen hebben genoten van haar lessen en zijn trots op het resultaat.’

Alle activiteiten van de groepen met de kunstenares op een rij gezet: groep 1-3 ging graven naar schatten en maakte fotogrammen; groep 4 beschilderde 'monumentenglaasjes'; groep 5 ging dagboeken inbinden en versieren; groep 6 fotografeerde bijzondere eigen voorwerpen, waarvan een echte catalogus is gemaakt; groep 7 maakte collages van fantasiewezens en groep 8 maakte verhalenkastjes.

Slimme Flitssubsidie
De ICC-ers hebben voor deze uitbreiding van een bestaand project flitssubsidie aangevraagd bij de provincie Noord-Holland. Als eigen bijdrage voerden zij de leskist van ‘Wie wat bewaart, heeft wat!’ en de vervoerskosten op. De gevraagde subsidie was voor de kunstenares en bijkomende materialen. Dineke: ‘In het budget hadden we ook geld vrijgemaakt voor bronnenmateriaal. We beschikken nu over prachtige boeken met als onderwerp onder andere cultureel erfgoed en musea. Ook hebben we een enorme mobiele presentatiewand kunnen aanschaffen waarmee we tweedimensionale materialen mooi tentoon kunnen stellen.’

Nieuwsgierig naar de projecten van Gea Koopman? Kijk dan op www.kunstenaars.nu.
Wilt u meer weten over het schoolbrede erfgoededucatieproject ‘Wie wat bewaart, heeft wat?’ Bel Aureen Harthoorn, Stadsbibliotheek Haarlem, 023-5115300 of Annabella Meddens, Noord-Hollands Archief, 023-5172700 of kijk op wiewatbewaartheeftwat.nl
NB: Op woensdag 19 mei a.s. is er van 14-15 uur een docentenmiddag over dit project in de Hoofdwacht, Markt 17 Haarlem.



Het museum van groep 4

Op donderdag 15 april 2010 bezocht groep 4 van de Willinkschool uit Bennebroek de Hoofdwacht en de Bavo. Nadat alle groepen de Haarlemse erfgoedinstellingen hadden bezocht, vond op school de eindpresentatie plaats. Trots lieten de kinderen aan hun ouders, broertjes en zusjes en verdere belangstellenden zien wat ze hebben geleerd van het Wie wat bewaart, heeft wat! – project. De klas van groep 4 was prachtig versierd met ingekleurde tekeningen van de Hoofdwacht en stadswacht Cornelis, en op de tafeltjes lagen de schriftjes met hun eigen geschreven verslag. De foto’s die de begeleiders hadden gemaakt, werden via een groot scherm geprojecteerd.Een greep uit de verslagjes:

  • toen ik de schatkist zag vond ik hem heel mooi
  • in die mooie kamer wou ik wel wonen
  • we zagen een meneer met een grote sleutel
  • als mensen naar doen moeten ze een nachtje in het cachot zitten
  • als de wachters zich verveelden schreven ze hun namen in de luiken
  • we hebben gehoord over een wachter die Cornelis heette
  • we zagen ook al de poorten en we hebben geleerd dat de Amsterdamse Poort er nog is
  • alleen jammer dat we geen twee koekjes kregen …


O, wat is het leuk in de Hoofdwacht

‘Nu zijn we in de tekening!’ Dat riepen kinderen van de Braambosschool uit Hoofddorp uit toen ze de Hoofdwacht binnenkwamen voor hun bezoek in het kader van het ‘Wie wat bewaart, heeft wat!’- project. De kleurplaat van het gebouw, die in de leskist zit, begint voor ze te leven. Vol spanning horen ze het verhaal van de stadswachten en de gevangenis. ‘Als je daarachter kijkt, moet je afwassen, hoor’. Ook raken ze vertrouwd met de waarde van ‘bewaren’. Albums met lucifermerken, oude plaatjes van filmsterren (‘bent u nog steeds verliefd op Doris Day, meneer? U hebt zo’n rood hoofd’), speldjes op een kussen, oude foto’s, een kous die gebreid is door een oma van een oma , en dat alles uit een geheimzinnige kist waarvan het slot heel moeilijk is te vinden. Zo ontdekken kinderen van groep 4 – en niet te vergeten de vele volwassenen die de kinderen begeleiden - uit heel Haarlem, maar ook uit de omstreken, de Hoofdwacht. En wie er nu niet bij kon zijn, die wordt wel meegesleept als de deur openstaat. Want: neem gerust je ouders mee, je weet nu zo veel van het gebouw, dat jij er ook de gids mag zijn.



Kinderuniversiteit

Ja, een kinderuniversiteit, die hebben we ook in Haarlem! Bestemd voor leergierige, gemotiveerde kinderen van groep 7 uit het primair onderwijs, die de wil en de wens hebben om gedurende een schooljaar 24 zondagen aan een programma deel te nemen. De programma’s en vakken beslaan vele onderwerpen, zoals natuur en milieu, techniek, recht, gezondheidszorg, etc. Maar – en terecht - ook ‘Haarlem toen en nu’. Op zondagmorgen 7 februari 2010 kwamen 14 eerstejaars leerlingen naar de Hoofdwacht om er over de vroegste geschiedenis van de stad en de schutterij te horen. Met een speurtocht in de hand werd ook uitgebreid kennis gemaakt met de Hoofdwacht en alle interessante voorwerpen die daar bijeen zijn gebracht. Nieuwsgierigheid bracht hen ten slotte naar de zolder. Er was zelfs interesse voor de bakjes met plantjes, die die dag op de trap stonden: ‘waar zijn die voor, mevrouw?’ Helaas, dat wisten wij zelf ook niet….



Bekroning voor Haarlems erfgoedproject!

Op 10 oktober 2009 heeft de Historische Vereniging Holland op haarjaarcongres in Haarlem de Holland-prijs 2009 toegekend aan de Historische Vereniging Haerlem vanwege haar aandeel in het Wie wat bewaart, heeft wat! - project. De Holland-prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een historische vereniging die zich van andere verenigingen onderscheidt. Het thema voor de prijs van 2009 was erfgoededucatie.

Een deskundige jury, bestaande uit vertegenwoordigers van Erfgoedhuis Zuid-Holland, Cultureel Erfgoed Noord-Holland, en bestuursleden van de Historische Vereniging Holland, hanteerde o.a. als criteria dat het voor de prijs ingediende project in samenwerking met het onderwijs diende te zijn opgezet, dat er een goede verhouding tussen actief en receptief leren en tussen binnen- en buitenschools leren moest zijn, en dat het project voldoende inbedding in het lesaanbod van de school moest hebben.

De Historische Vereniging Haerlem werd als winnaar uitgeroepen omdat het Wie wat bewaart, heeft wat! - project deel uitmaakt van een volledige leerlijn erfgoededucatie voor Haarlemse basisscholen, waardoor de inbedding in het schoolcurriculum gegarandeerd is. Maar ook omdat de leerlijn is samengesteld door een groot aantal Haarlemse erfgoedinstellingen. Het deelproject voor groep 4, kinderen dus van 7 à 8 jaar oud, wordt gezien als een bijzondere uitdaging, die weinig historische verenigingen aandurven. Onze vereniging deed dat wel, en op een manier die bij leerkrachten en leerlingen enthousiast ontvangen werd.

In de mondelinge toelichting werd ook nog aangehaald dat ‘als de kinderen in de Hoofdwacht zijn geweest, ze het verhaal zelfs aan de ouders kunnen overbrengen’. De prijs betekent een enorme stimulans voor allen die dit erfgoedproject verzorgen. Niet alleen voor onze eigen werkgroepleden, maar ook voor alle medewerkers van de acht andere erfgoedinstellingen. De werkgroep Erfgoededucatie Haarlem buigt zich nu over een nieuwe uitdaging: een project voor het voortgezet onderwijs.

Marjorie Vroom
Zie ook:wiewatbewaartheeftwat.nl